Çevrimdışı
- 26 Nisan 2024
- 17,424
İnsanoğlu yalnızca yediğiyle içtiğiyle değil, izlediğiyle, dinlediğiyle de beslenir. Bedenini lokmalar büyütürken zihnini görüntüler, cümleler ve fikirler inşa eder.
Her gün defalarca kaydırdığımız dijital içerikler, yalnızca vaktimizi değil, karakterimize dair geride dijital izler de bırakır. Ve belki de çağımızın en büyük yanılgısı, içerikleri sadece "eğlence" sanırken onların aslında birer eğitim aracı olduğunu fark edemeyişimizdir.
Eskiden bir çocuğun terbiyesinden aile, okul ve çevre sorumluydu. Bugün bunlara görünmeyen ama son derece etkili bir öğretmen daha eklendi: Dijital/Sosyal medya...
Üstelik bu öğretmen yedi yirmi dört görev başında…
Konuşuyor.
Gösteriyor.
Özendiriyor.
Bıkmadan tekrar ediyor.
Ve tekrar edilen her şey, zamanla normalleşiyor.
İnsan yaratılışı gereği, sürekli maruz kaldığı şeye alışır.
Ve bu yüzden insan toplulukları tarih boyunca Allah tarafından hep uyarılmıştır.
Dijital dünyada üretilen her içerik, aslında yalnızca birkaç saniyelik bir videodan ibaret değildir.
O, yeni bir alışkanlığın, yeni bir bakış açısının, yeni kabullerin ve yeni bir toplumun (dijital toplum) temel taşıdır.
Bugün "akım" adı verilen dijital kültür bunun en belirgin örneklerinden biridir. Milyonlarca insan aynı müziğin eşliğinde aynı hareketleri yapıyor, aynı cümleleri kuruyor, aynı şakaları tekrar ediyor.
Düşünmeden katılıyor, sorgulamadan paylaşıyor, neden yaptığını bilmeden o içeriği çoğaltıyor.
Oysa insanı diğer varlıklardan ayıran en büyük özellik, taklit edebilmesi değil, hakikatı ayırt edebilmesi, doğruyu seçebilmesi ve tercih edebilmesidir.
Her akımın bir hedefi vardır ve bu yönüyle sorgulanmalıdır.
Çünkü bazı akımlar cesareti değil pervasızlığı, özgürlüğü değil teşhirciliği, mizahı değil aşağılamayı, eğlenceyi değil israfı, cesur olmayı değil sınır tanımamayı ve hadsizliği özendiriyor. Sonra öyle bir hale geliyor ki bir süre sonra insanlar o kötülüğü yapmaktan değil, ona tepki göstermekten bile utanır hâle geliyor.
İşte dijital dünyanın en sessiz tehlikelerinden biri budur.
Yanlışı normalleştirmek...
Yanlışı masumlaştırmak...
Kur'an-ı Kerim bu konuda asırlar öncesinden dikkat çekici bir ilke koymuştur:
Ayet, yalnızca kötülüğü işleyeni değil, onun yayılmasını isteyen, görünür olmasına katkı sağlayan ve insanlar arasında dolaşıma sokan anlayışı sarsıcı bir ifadeyle uyarıyor.
Dijital çağda bu ayetin anlamı daha da derinleşiyor. Çünkü artık bir kötülük, yapıldığı oratamda veya tek bir mahallede kalmıyor, tek bir dokunuşla milyonlarca ekrana oradan da zihinlere aktarılabiliyor.
Beğen tuşuna basmak bir tercihtir.
Paylaşmak bir destektir.
Yorum yapmak görünürlüğünü artırmaktır.
Sessiz kalmak ise kötülüğün sıradanlaşmasına seyirci kalmaktır.
İşte bu yüzden dijital dünyada hiçbir etkileşim (beğeni, paylaşım, hikaye, durum vs) önemsiz değildir.
Kur'an'ın bir başka çağrısı da bu sorumluluğu hatırlatır:
Eskiden iyilikler bir köyde, mahallede yayılırdı. Bugün artık saniyeler içinde kıtaları aşabiliyor. Aynı şekilde kötülük de...
İşte bunun için dijital/sosyal medya, tarihin en büyük iyilik aracına da dönüşebilir, en büyük kötülük taşıyıcısına da.
Bu tercih ise teknolojinin değil, insanın kendi tercihidir.
Ne yazık ki günümüzde birçok içerik üreticisi algoritmayı vicdandan daha iyi tanıyor. "Vicdan" diyorum...
Maalesef üreticilerin birçoğu izlenme sürelerini hesaplıyor fakat sözkonusu içeriklerin yüreklerde, zihinlerde bıraktığı etkiyi hesaplamıyor.
Gündeme girmeyi hedefliyor ama gönüllere dokunmayı...
Viral olmayı başarı sayıyor ancak faydalı olmayı ise çoğu zaman ikinci plana itiyor...
Oysa gerçek içerik üreticisi, yalnızca görüntü üreten kişi değildir.
O, davranış üretir.
Dil üretir.
Kültür üretir.
Hatta gelecek üretir ve mefkûre inşa eder.
Buradan baktığımızda bugün bir çocuğun konuşma biçiminde, bir gencin hayallerinde, bir ailenin önceliklerinde ve bir toplumun ahlâk anlayışında dijital içeriklerin izlerini görmek mümkündür.
Çünkü ekranlar onlarca yıldır yalnızca görüntü taşımadı, değer de taşıdı.
Bu yüzden dijital içerik üreticiliğine artık teknik bir meslek olarak yaklaşmak yerine ahlâkî bir emanet olarak da yaklaşmak gerekir.
Her içerik, üreticisine şu soruları sordurmalıdır:
Ürettiğim bu video bir insanın vaktini mi alacak, yoksa hayatına bir değer mi katacak?
Bu paylaşımım yalnızca dikkat mi çekecek, yoksa düşünce mi uyandıracak?
Bu içerik insanların zaaflarını mı besleyecek, yoksa faziletlerini mi güçlendirecek?
Dijital dünyada başarı milyonlarca kişiye ulaşmak değil, ulaşılan insanların kalbinde ve zihninde iyiliğe yer açabilmektir.
İnsan öldüğünde sesi de soğur ve susar. Fakat ardında bıraktığı eserleri konuşmaya devam eder. Dijital içerikler de böyledir. Yıllar sonra bile bir ekranın karşısına çıkabilir, bir çocuğun zihnine girebilir, bir gencin kararını etkileyebilir.
Öyleyse geriye şu soruyu bırakmak gerekiyor:
Bugün ürettiğimiz içerikler, biz sustuktan sonra neyi konuşacak? İyiliği mi yoksa kötülüğü mü çoğaltacak?
Değer üretmeyen içerik, sadece zamanı tüketmez.
Vicdanları köreltir.
Hakikati gölgeler.
Kötülüğü sıradanlaştırır.
Fakat değer üreten içerik insanı ayağa kaldırır, bilinçli bir toplum inşa eder ve belki de bir ömrün yönünü değiştirir.
Her gün defalarca kaydırdığımız dijital içerikler, yalnızca vaktimizi değil, karakterimize dair geride dijital izler de bırakır. Ve belki de çağımızın en büyük yanılgısı, içerikleri sadece "eğlence" sanırken onların aslında birer eğitim aracı olduğunu fark edemeyişimizdir.
Eskiden bir çocuğun terbiyesinden aile, okul ve çevre sorumluydu. Bugün bunlara görünmeyen ama son derece etkili bir öğretmen daha eklendi: Dijital/Sosyal medya...
Üstelik bu öğretmen yedi yirmi dört görev başında…
Konuşuyor.
Gösteriyor.
Özendiriyor.
Bıkmadan tekrar ediyor.
Ve tekrar edilen her şey, zamanla normalleşiyor.
İnsan yaratılışı gereği, sürekli maruz kaldığı şeye alışır.
Ve bu yüzden insan toplulukları tarih boyunca Allah tarafından hep uyarılmıştır.
Dijital dünyada üretilen her içerik, aslında yalnızca birkaç saniyelik bir videodan ibaret değildir.
O, yeni bir alışkanlığın, yeni bir bakış açısının, yeni kabullerin ve yeni bir toplumun (dijital toplum) temel taşıdır.
Bugün "akım" adı verilen dijital kültür bunun en belirgin örneklerinden biridir. Milyonlarca insan aynı müziğin eşliğinde aynı hareketleri yapıyor, aynı cümleleri kuruyor, aynı şakaları tekrar ediyor.
Düşünmeden katılıyor, sorgulamadan paylaşıyor, neden yaptığını bilmeden o içeriği çoğaltıyor.
Oysa insanı diğer varlıklardan ayıran en büyük özellik, taklit edebilmesi değil, hakikatı ayırt edebilmesi, doğruyu seçebilmesi ve tercih edebilmesidir.
Her akımın bir hedefi vardır ve bu yönüyle sorgulanmalıdır.
Çünkü bazı akımlar cesareti değil pervasızlığı, özgürlüğü değil teşhirciliği, mizahı değil aşağılamayı, eğlenceyi değil israfı, cesur olmayı değil sınır tanımamayı ve hadsizliği özendiriyor. Sonra öyle bir hale geliyor ki bir süre sonra insanlar o kötülüğü yapmaktan değil, ona tepki göstermekten bile utanır hâle geliyor.
İşte dijital dünyanın en sessiz tehlikelerinden biri budur.
Yanlışı normalleştirmek...
Yanlışı masumlaştırmak...
Kur'an-ı Kerim bu konuda asırlar öncesinden dikkat çekici bir ilke koymuştur:
Ayet, yalnızca kötülüğü işleyeni değil, onun yayılmasını isteyen, görünür olmasına katkı sağlayan ve insanlar arasında dolaşıma sokan anlayışı sarsıcı bir ifadeyle uyarıyor.
Dijital çağda bu ayetin anlamı daha da derinleşiyor. Çünkü artık bir kötülük, yapıldığı oratamda veya tek bir mahallede kalmıyor, tek bir dokunuşla milyonlarca ekrana oradan da zihinlere aktarılabiliyor.
Beğen tuşuna basmak bir tercihtir.
Paylaşmak bir destektir.
Yorum yapmak görünürlüğünü artırmaktır.
Sessiz kalmak ise kötülüğün sıradanlaşmasına seyirci kalmaktır.
İşte bu yüzden dijital dünyada hiçbir etkileşim (beğeni, paylaşım, hikaye, durum vs) önemsiz değildir.
Kur'an'ın bir başka çağrısı da bu sorumluluğu hatırlatır:
Eskiden iyilikler bir köyde, mahallede yayılırdı. Bugün artık saniyeler içinde kıtaları aşabiliyor. Aynı şekilde kötülük de...
İşte bunun için dijital/sosyal medya, tarihin en büyük iyilik aracına da dönüşebilir, en büyük kötülük taşıyıcısına da.
Bu tercih ise teknolojinin değil, insanın kendi tercihidir.
Ne yazık ki günümüzde birçok içerik üreticisi algoritmayı vicdandan daha iyi tanıyor. "Vicdan" diyorum...
Maalesef üreticilerin birçoğu izlenme sürelerini hesaplıyor fakat sözkonusu içeriklerin yüreklerde, zihinlerde bıraktığı etkiyi hesaplamıyor.
Gündeme girmeyi hedefliyor ama gönüllere dokunmayı...
Viral olmayı başarı sayıyor ancak faydalı olmayı ise çoğu zaman ikinci plana itiyor...
Oysa gerçek içerik üreticisi, yalnızca görüntü üreten kişi değildir.
O, davranış üretir.
Dil üretir.
Kültür üretir.
Hatta gelecek üretir ve mefkûre inşa eder.
Buradan baktığımızda bugün bir çocuğun konuşma biçiminde, bir gencin hayallerinde, bir ailenin önceliklerinde ve bir toplumun ahlâk anlayışında dijital içeriklerin izlerini görmek mümkündür.
Çünkü ekranlar onlarca yıldır yalnızca görüntü taşımadı, değer de taşıdı.
Bu yüzden dijital içerik üreticiliğine artık teknik bir meslek olarak yaklaşmak yerine ahlâkî bir emanet olarak da yaklaşmak gerekir.
Her içerik, üreticisine şu soruları sordurmalıdır:
Ürettiğim bu video bir insanın vaktini mi alacak, yoksa hayatına bir değer mi katacak?
Bu paylaşımım yalnızca dikkat mi çekecek, yoksa düşünce mi uyandıracak?
Bu içerik insanların zaaflarını mı besleyecek, yoksa faziletlerini mi güçlendirecek?
Dijital dünyada başarı milyonlarca kişiye ulaşmak değil, ulaşılan insanların kalbinde ve zihninde iyiliğe yer açabilmektir.
İnsan öldüğünde sesi de soğur ve susar. Fakat ardında bıraktığı eserleri konuşmaya devam eder. Dijital içerikler de böyledir. Yıllar sonra bile bir ekranın karşısına çıkabilir, bir çocuğun zihnine girebilir, bir gencin kararını etkileyebilir.
Öyleyse geriye şu soruyu bırakmak gerekiyor:
Bugün ürettiğimiz içerikler, biz sustuktan sonra neyi konuşacak? İyiliği mi yoksa kötülüğü mü çoğaltacak?
Değer üretmeyen içerik, sadece zamanı tüketmez.
Vicdanları köreltir.
Hakikati gölgeler.
Kötülüğü sıradanlaştırır.
Fakat değer üreten içerik insanı ayağa kaldırır, bilinçli bir toplum inşa eder ve belki de bir ömrün yönünü değiştirir.