Dijital Dünyada İnsan Kalabilmek

Bugün ise insan, yapay zekâdan sosyal medyaya kadar uzanan, önündeki yıllarda nasıl bir safhaya geçeceği bilinmyen dijital teknolojilerle yeni bir çağın içinde yaşıyor. Ancak her çağın insana sorduğu şu temel soru hiç değişmedi: Elindeki araçı sen mi yönetiyorsun, yoksa o mu seni yönetiyor veya yönetmeye başladı?

Teknoloji ne iyi ne de kötüdür. Teknoloji araçtır. Ona yön veren, onu kullanan insanın niyetidir. Çünkü bir bıçak ekmek de kesebilir, can da yakabilir. Dijital dünya da böyledir. Mesela aynı ekran, bir çocuğa Kur'an öğretebilirken yine aynı ekran, bir ömrü anlamsız görüntüler arasında tüketebilir.

Bugünün en büyük yoksulluğu bilgi eksikliği değil, dikkat eksikliğidir. Belkide hiçbir dönemde insanlar bugünkü kadar çok bilgiye erişemedi; fakat hiçbir dönemde hakikati bulmak da bu kadar zor olmadı. Bilginin çoğalması, hikmetin de çoğaldığı anlamına gelmiyor. Gürültü arttığında hakikatin sesini duymak zorlaşıyor.

Dijital dünya bize birçok alanda inanılmaz hız kazandırdı; alışverişten, sağlık işlmelerimize, eğitimden iletişime varıncaya kadar belki yüzlerce başlık altında madde sayabiliriz. Ancak her hız, doğru istikamete götürür mü? bu soruyu kendimize sormamız gerekir.

Yavaşlamak, acele etmekten daha büyük bir ilerlemedir. Düşünmeden paylaşmak, araştırmadan inanmak, öfkeyle yorum yapmak ve doğruluğunu bilmeden hüküm vermek yalnızca dijital bir hata değildir; aynı zamanda ahlâkî bir sorumluluktur.

Unutmamak gerekir ki, parmakların yaptığı her hareket, kalbin de bir tercihidir. Bir beğeni, bir yorum, bir paylaşım veya izlenen bir içerik... Hepsi insanın karakterinden izler taşır. Çünkü insan, sadece söylediklerinden değil; desteklediği, yaydığı ve sessizce çoğalmasına katkı sunduğu şeylerden de sorumludur.

Algoritmalar bugün bize artık neyi sevebileceğimizi, neyi izleyebileceğimizi ve hatta neleri konuşabilecağımızı teklif ediyor. Ancak unutmamak gerekir ki, hiçbir algoritma asla vicdanın yerini alamaz, onu sesi olamaz. Akıllı telefonlar, yapay zeka platformları, geliştirilmiş aracı program veya uygulamalar süper fikirler, görseller, video veya dijital içerikler üretilebilir. Bunlar dijital müktesabatın da sunduğu imkanlarla teknik olarak bugün çok mümkün. He rne kadar hedef insan yetiştirmek, bilinç inşa etmek olsa da insan ancak sağlam bir ahlâk ve bilinçle yetişir. O yüzden şunu unutmamak gerekir: teknoloji geliştikçe iradeye duyulan ihtiyaç azalmaz; aksine daha da artar.

Gerçek özgürlük, istediğini izleyebilmek midir? Gerçek özgürlük, izlemesi gerekmeyeni reddedebilmektir. Sizce her önüne çıkan içeriği tüketen, izleyen kişi özgür müdür? Seçim yapabilen, tercih edebilen kişidir özgür olan. Çünkü iradesini kaybeden insan, elindeki en gelişmiş teknolojiye rağmen en büyük bağımlılığı yaşamaya başlar.

Belki buraya şöyle bir sorguyu koymak yerinde olur: "Bukadar gelişmiş teknolojiyi dünyayı kaosa sürüklemek, savaşlar çıkarmak ve insanların hayatına kastetmek için kullananlar neyin bağımlısı?" Bu sorgu belki ayrı bir başlık altında bir köşe konusu olabilir...

Dijital dünyada güven en kıymetli sermayelerden biridir. Bir insanın sözüne inanılması yıllar alırken, güvenini kaybetmesi birkaç saniye sürer. Bunun için dijital mecralarda doğruluk, nezaket ve ölçü yalnızca iletişim kuralları değil, aynı zamanda şahsiyetin aynasıdır. İşte bu yüzden sorumlu bir insan ekran başında da inancının, ahlakının kendisine vazettiği değerleri kuşanarak varolmalıdır. Çünkü karakter, kimsenin görmediği yerde ortaya çıkan davranıştır.

Hayatın en değerli anları çoğu zaman kaydedilmeyen, farkına varılmayan anlardır. Bir annenin evladına duası, sınırsız şefkati, bir babanın içi tecrube dolu nasihati, bir dostun zor zamanlarda omzuna dokunuşu, bir çocuğun masum gülüşü... Bunların hiçbiri yüksek çözünürlüklü kameraya ihtiyaç duymaz. Kalbe kaydedilen hatıralar, bulut depolamaya değil, vefaya emanet edilir.

Bugün çağımızın en büyük başarısı belki de, daha fazla görünmek değil; görünür olma arzusu ve imkanları içinde kendini kaybetmemektir. Daha çok konuşmak değil, her duyduğunu, gördüğünü paylaşmak değil, doğru sözü söyleyebilmek ve hakikatin takipçisi olabilmektir. Yani daha çok paylaşmak değil, paylaşmaya değer bir hayat yaşayabilmek ve onu da iyilik yolunda paylaşabilmektir.

Çünkü insanı insan yapan, elindeki cihazlar değildir; yüreğinde taşıdığı değerlerdir.


Evet biz görsek de görmesek de teknoloji değişmeye devam edecek, ekranlar yenilenecek, uygulamalar gelip geçecek. Ancak doğruluk, merhamet, iffet, adalet ve emanet gibi değerler insanoğlu yeryüzünde hayat sürdüğü müddetçe hep merkezde olacak ve eskimeyecektir.

Bugün hemen hepimiz dijital içerik üreticisiyiz. Takip ederken, izlerken, beğenirken, durum, hikaye yaparken ve gruplarda paylaşırken aynı zamanda üretiyoruz. Çünkü algoritma içerik etkileşimlerine göre içerikleri daha fazla kişiye ulaştırma mantığı üzerine hareket ediyor.

İşte bu yüzden dijital dünyada gerçekten başarılı olan kişi, en çok takip edileni değil; en çok güvenileni olan kişidir. Teknolojiyi hayatının merkezine koymadan, onu insanlığa hizmet eden bir araç olarak kullanabilendir. Sanal dünyada da yapıp ettiklerinden hesaba çekileceğini bilendir. Ahlakı, erdemi ve sorumluluğu elden bırakmadan; dijitali kullanırken insan kalabilendir.