Ümmetin Firavunu Ebû Cehil Kimdir?

İslam tarihinin en çok bilinen isimlerinden Ebû Cehil, Hz. Muhammed’in (s.a.s.) Mekke’de İslam’ı tebliğ etmeye başlamasının ardından davete en sert şekilde karşı çıkan Kureyş ileri gelenlerinden biri oldu.

Asıl adı Amr olan Ebû Cehil, yaklaşık 570 yılında Mekke’de doğdu. Kureyş’in güçlü kollarından Benî Mahzûm’a mensuptu. Kaynaklarda künyesinin başlangıçta “Ebü’l-Hakem” olduğu, İslam’a ve Hz. Peygamber’e yönelik düşmanlığı sebebiyle “Ebû Cehil” olarak anıldığı aktarılmaktadır.

Mekke yönetiminde söz sahibi olan Dârünnedve üyeleri arasında bulunan Ebû Cehil, sahip olduğu ekonomik ve sosyal nüfuzu İslam’ın yayılmasını engellemek için kullandı.

Ebû Cehil İslam’a neden karşı çıktı?​

Ebû Cehil’in Hz. Muhammed’in (s.a.s.) peygamberliğini kabul etmemesinin arka planında Mekke’deki kabile rekabetinin de etkili olduğu aktarılmaktadır.

Kaynaklarda Ebû Cehil ile Velîd b. Mugīre’nin, kendi kabilelerinden olmayan bir kişinin peygamberliğini kabullenemedikleri ve Hz. Muhammed’e (s.a.s.) inanmayacaklarını açıkça söyledikleri belirtilmektedir.

Ancak Ebû Cehil’in muhalefeti yalnızca sözlü itirazlarla sınırlı kalmadı. İslam’ın Mekke’de yayılmasını engellemeye çalışırken yeni Müslüman olanları da inançlarından vazgeçirmeye yöneldi.

Müslümanları nasıl vazgeçirmeye çalışıyordu?​

Ebû Cehil’in insanlara toplumdaki konumlarına göre baskı uyguladığı nakledilmektedir.

Toplumda itibarlı kişileri saygınlıklarını kaybetmekle, ticaretle uğraşanları ekonomik açıdan zarara uğratmakla tehdit ettiği; himayesiz ve güçsüz Müslümanlara ise fiziksel şiddet uyguladığı aktarılmaktadır.

Ammâr b. Yâsir ve ailesi, bu baskılara maruz kalan ilk Müslümanlar arasındaydı. Ammâr’ın annesi Sümeyye bint Hubbât, uğradığı işkenceler sonucunda şehit edildi.

Ebû Cehil’in, Müslüman olan üvey kardeşi Ayyâş b. Ebû Rebîa’yı Medine’den Mekke’ye geri getirerek hapsettiği ve uzun süre Medine’ye dönmesini engellediği de kaynaklarda yer almaktadır.

Hz. Peygamber’e yönelik saldırıları​

Ebû Cehil’in hedefinde doğrudan Peygamber Efendimiz (s.a.s.) de bulunuyordu.

Hz. Peygamber’in (s.a.s.) Kâbe’de namaz kıldığı sırada üzerine deve işkembesi ve pisliklerinin konulması hadisesinde Ebû Cehil’in de bulunduğu ve bu saldırıyı teşvik edenler arasında yer aldığı rivayet edilmektedir.

Bir başka olayda Ebû Cehil, Safâ Tepesi civarında Hz. Peygamber’e hakaret etti. Durumu öğrenen Hz. Hamza, Ebû Cehil’in yanına giderek tepki gösterdi. Kaynaklarda bu hadisenin Hz. Hamza’nın Müslüman olmasıyla sonuçlanan sürecin önemli gelişmelerinden biri olduğu aktarılmaktadır.

Hac mevsiminde tebliği engellemeye çalıştı​

Mekke, hac mevsimlerinde farklı kabilelerden çok sayıda insanın buluştuğu önemli bir merkezdi. Hz. Peygamber de İslam’ın mesajını Mekke dışından gelen insanlara ulaştırıyordu.

Ebû Cehil ve diğer bazı Mekke müşrikleri ise insanların Hz. Peygamber’le görüşmesini engellemeye çalıştı. Mekke’nin girişlerinde ve insanların toplandığı yerlerde faaliyet göstererek Hz. Muhammed’in (s.a.s.) çağrısının farklı kabilelere ulaşmasına karşı mücadele yürüttüler.

Müslümanlara uygulanan boykotun öncülerindendi​

Mekke döneminin en ağır hadiselerinden biri, Hz. Peygamber’i koruyan Hâşimoğulları ve Müslümanlara yönelik sosyal ve ekonomik boykottu.

Yaklaşık üç yıl devam eden bu süreçte Müslümanlar ve Hz. Peygamber’i himaye eden yakınları büyük sıkıntılar yaşadı.

Ebû Cehil, boykotun uygulanmasını savunan ve dışarıdan yapılmak istenen yardımları engellemeye çalışan isimlerin başında geldi.

Hicret gecesindeki suikast planında da vardı​

Müslümanların Medine’ye hicret etmeye başlamasının ardından Hz. Peygamber’in de Mekke’den ayrılmasının önüne geçilmek istendi.

Dârünnedve’de yapılan toplantıda Hz. Muhammed’in (s.a.s.) öldürülmesi gündeme geldi.


Plan, farklı Kureyş kabilelerinden seçilecek gençlerin Hz. Peygamber’e birlikte saldırmasını, böylece Hâşimoğullarının bütün kabilelerle karşı karşıya kalmasının önlenmesini öngörüyordu.

Kaynaklarda bu teklifin Ebû Cehil tarafından ortaya atıldığı belirtilmektedir. Ancak plan sonuçsuz kaldı ve Hz. Peygamber Medine’ye hicret etti.

Hz. Peygamber onun da hidayeti için dua etti​

Ebû Cehil’in İslam’a yönelik bütün düşmanlığına rağmen Hz. Peygamber’in onun Müslüman olmasını istediğine dair rivayetler bulunmaktadır.

Habbâb b. Eret’ten nakledilen rivayete göre Resûlullah, İslam’ın Ebû Cehil veya Ömer b. Hattâb’dan biriyle güçlendirilmesi için Allah’a dua etti.

Hidayet Hz. Ömer’e nasip oldu. Hz. Ömer’in Müslüman olması, Mekke’deki Müslümanlar açısından önemli bir gelişme olarak İslam tarihindeki yerini aldı.

Ebû Cehil nasıl öldü?​

Ebû Cehil’in hayatının son safhası Bedir Savaşı oldu.

Hicretin ikinci yılında gerçekleşen savaşta Mekke ordusunun önde gelen isimlerinden biri olarak yer aldı ve müşrik ordusunun savaş ihtiyaçlarının karşılanmasına önemli ölçüde katkıda bulundu.

Savaş sırasında ensardan Afrâ’nın oğulları Muâz ve Muavviz’in Ebû Cehil’e saldırarak onu ağır şekilde yaraladıkları nakledilmektedir. Daha sonra Abdullah b. Mes‘ûd’un onu bulduğu ve öldüğünü kesinleştirdiği rivayet edilmektedir.

Ebû Cehil’in cesedi, Bedir’de öldürülen diğer bazı müşriklerle birlikte bir kuyuya atıldı.

“Bu ümmetin firavunu”​

Ebû Cehil, İslam tarihindeki şöhretini yalnızca Hz. Peygamber’in tebliğini reddetmesiyle değil, İslam’ın yayılmasını engellemek amacıyla sahip olduğu nüfuzu sistematik biçimde kullanmasıyla kazandı.

Hz. Peygamber’in onu “bu ümmetin firavunu” şeklinde nitelendirdiği rivayet edilmiştir.

Tefsir ve siyer kaynaklarında Alak Suresi’nin 9-18. ayetleri başta olmak üzere bazı ayetler Ebû Cehil’in Hz. Peygamber’e ve İslam’a yönelik tavırlarıyla ilişkilendirilmektedir.

İslam tarihinin dikkat çekici gelişmelerinden biri ise Ebû Cehil’in ailesinde yaşandı. Annesi Esmâ bint Muharribe Müslüman oldu. Oğlu İkrime b. Ebû Cehil de Mekke’nin fethinden sonra İslam’ı kabul etti ve daha sonraki dönemde Müslümanların safında önemli görevler üstlendi.